{\rtf1\ansi\ansicpg1252\uc1\deff0\stshfdbch0\stshfloch0\stshfhich0\stshfbi0\deflang1033\deflangfe1033{\fonttbl{\f0\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Times New Roman{\*\falt Times New Roman};}
{\f36\froman\fcharset238\fprq2 Times New Roman CE{\*\falt Times New Roman};}{\f37\froman\fcharset204\fprq2 Times New Roman Cyr{\*\falt Times New Roman};}{\f39\froman\fcharset161\fprq2 Times New Roman Greek{\*\falt Times New Roman};}
{\f40\froman\fcharset162\fprq2 Times New Roman Tur{\*\falt Times New Roman};}{\f41\froman\fcharset177\fprq2 Times New Roman (Hebrew){\*\falt Times New Roman};}{\f42\froman\fcharset178\fprq2 Times New Roman (Arabic){\*\falt Times New Roman};}
{\f43\froman\fcharset186\fprq2 Times New Roman Baltic{\*\falt Times New Roman};}{\f44\froman\fcharset163\fprq2 Times New Roman (Vietnamese){\*\falt Times New Roman};}}{\colortbl;\red0\green0\blue0;\red0\green0\blue255;\red0\green255\blue255;
\red0\green255\blue0;\red255\green0\blue255;\red255\green0\blue0;\red255\green255\blue0;\red255\green255\blue255;\red0\green0\blue128;\red0\green128\blue128;\red0\green128\blue0;\red128\green0\blue128;\red128\green0\blue0;\red128\green128\blue0;
\red128\green128\blue128;\red192\green192\blue192;}{\stylesheet{\ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0 \fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 \snext0 Normal;}{\*\cs10 \additive \ssemihidden Default Paragraph Font;}{\*
\ts11\tsrowd\trftsWidthB3\trpaddl108\trpaddr108\trpaddfl3\trpaddft3\trpaddfb3\trpaddfr3\trcbpat1\trcfpat1\tscellwidthfts0\tsvertalt\tsbrdrt\tsbrdrl\tsbrdrb\tsbrdrr\tsbrdrdgl\tsbrdrdgr\tsbrdrh\tsbrdrv 
\ql \li0\ri0\widctlpar\aspalpha\aspnum\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0 \fs20\lang1024\langfe1024\cgrid\langnp1024\langfenp1024 \snext11 \ssemihidden Normal Table;}{\s15\ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 
\fs24\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 \sbasedon0 \snext15 Style 1;}}{\*\latentstyles\lsdstimax156\lsdlockeddef0}{\*\rsidtbl \rsid141173\rsid222324\rsid884270\rsid929580\rsid1002466\rsid1141126\rsid1523209\rsid1524273\rsid2364839
\rsid2434751\rsid2621613\rsid2828499\rsid2891931\rsid2952827\rsid2976955\rsid2978358\rsid3019404\rsid3026467\rsid3480186\rsid3562460\rsid3694956\rsid3944474\rsid4147176\rsid4459639\rsid4481779\rsid4850025\rsid5441061\rsid5914928\rsid6050912\rsid6235078
\rsid6303266\rsid6369137\rsid6383297\rsid6434611\rsid6960040\rsid7042491\rsid7146201\rsid7151275\rsid7167027\rsid7429605\rsid7541038\rsid8133966\rsid8678959\rsid8803097\rsid9441320\rsid9728073\rsid10238061\rsid10358578\rsid10451950\rsid10561266
\rsid10686598\rsid11226641\rsid11733234\rsid12001218\rsid12071378\rsid12590570\rsid12737804\rsid12862804\rsid12911467\rsid13439021\rsid13644759\rsid14371173\rsid14826911\rsid14892789\rsid14942293\rsid15091851\rsid15206308\rsid15612030\rsid15734352
\rsid16208504\rsid16473976\rsid16524967\rsid16542098}{\*\generator Microsoft Word 11.0.5604;}{\info{\author maltungtung_l}{\operator maltungtung_l}{\creatim\yr2009\mo10\dy22\hr10\min44}{\revtim\yr2010\mo4\dy9\hr12\min47}{\version85}{\edmins285}
{\nofpages4}{\nofwords1977}{\nofchars11271}{\*\company scims}{\nofcharsws13222}{\vern24689}}\paperw11907\paperh16840\margl0\margr0\margt0\margb0 
\widowctrl\ftnbj\aenddoc\noxlattoyen\expshrtn\noultrlspc\dntblnsbdb\nospaceforul\subfontbysize\hyphcaps0\formshade\horzdoc\dghspace120\dgvspace120\dghorigin1701\dgvorigin1984\dghshow0\dgvshow3
\jcompress\viewkind4\viewscale100\pgbrdrhead\pgbrdrfoot\nolnhtadjtbl\rsidroot3026467 \fet0\sectd \psz9\linex0\sectdefaultcl\sectrsid12862804\sftnbj {\*\pnseclvl1\pnucrm\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta .}}{\*\pnseclvl2
\pnucltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta .}}{\*\pnseclvl3\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta .}}{\*\pnseclvl4\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxta )}}{\*\pnseclvl5\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl6
\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl7\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl8\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang {\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl9\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang 
{\pntxtb (}{\pntxta )}}\pard\plain \qr \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid12862804 \fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 [2000] 1 FLR 284
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12862804 IN THE }{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605\charrsid7429605 HIGH COURT OF FIJI
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605\charrsid7429605 
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7429605 NAPOLIONI KURUCAKE RATUMAIYALE}{
\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605\charrsid7429605 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605\charrsid7429605 
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid13439021 v}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605\charrsid13439021 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605\charrsid7429605 
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7429605 NATIVE LAND TRUST BOARD}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid2976955 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2976955 
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12862804 AND}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2976955 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid2976955 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2976955 
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7429605 PACIFIC OCTOPUS LIMITED
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid7429605 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 High Court}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12862804  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 Civil Jurisdiction}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578\charrsid1141126 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 Prakash, J
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 17 November, 2000}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7429605 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12862804 HBC0174/}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 00}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid929580 L}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par 
\par }{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Striking Out - statement of claim against 2nd defendant - no cause of action - applicab}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 le principles of striking out - }{
\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 NLTB's statutory duties and the consequ}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12862804 ence of its breach }{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12911467 - leave to fi
}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 le counterclaim against plaintiff and another- whether relief is related to or connected with the subject matter of original claim - High Court Rules}{
\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  O.15 rr.3(1), 4, O}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 .18 r. 18; Native Land Trus}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12862804 t Act s}{
\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 8, 9, Land Transfer Act (Cap. 131) ss5(c), 39, 40; Supreme Court Practice 1987 Edition p191
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par }{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Held}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 - (1) }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 P}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 rinciples applicabl}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid5914928 e to a striking out application:}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  relief is rarely and sparingly used; party seeking relief must show opponent lacks a reasonable cause of action; a weak case is not prima facie sufficien
t to warrant summary termination; summary relief is not a substitute for proceeding by way of demurrer/trial; whether pleadings can be reframed if it appears a party may have a reasonable cause of action; what is just in each case.}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 (2) S}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 econd defendant's 
title was indefeasible and it was not required to enquire whether the NLTB had fulfilled its obligations under Native Land Trust Act s9 or any other statutory obligations, }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid11226641 
thus there is no cause of action against it.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 (3) L}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 eave to file a counter claim by t
he second defendant against the plaintiff need not be same nature as the original action, but an independent action.
\par 
\par Action struck out as against the second defendant. Leave to second defendant to file a counter claim against the plaintiff and another granted.
\par 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2976955 Cases referred to in Ruling
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid11226641 fo}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 ll }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Attorney-General v Shiu Prasad Halka}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12737804  [1972]}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  18 FLR 210}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2621613 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid11226641 fo}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 ll }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12737804 Bavad}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12071378\charrsid2621613 ra}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613  v Attorney-General}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  (1987) 3}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570  P}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 LR 95
\par fo}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2621613 l}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 l }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Lindon v Commonwealth}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid10358578 [No. 2]}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  70 ALJR 541
\par foll }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Ratu Epeli }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 K}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 anakana and 10 Ors v Attorney-}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 General and Native Land}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613  }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Trust Board}{
\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 HBC}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
0116}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 /}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid11226641 99S}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par foll }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Neumi Naqura v Native Land Trust Board, Native Lands Commission and Lakomai Island Resort Ltd}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570  HBC }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid8678959 375}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 /}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 91
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 C}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 ons }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 Meli Kaliavu & Others v Native Land Trust Board}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid7042491  HBC}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 107}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 /}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1524273 54}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 C}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 ons }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 
Waisake Ratu No. 2 & Anor v Native Land Development Corporation}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid2621613 and NLTB}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  [1987] SC (Cullinan J) 27 February, 1987}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 C}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6303266 ons }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6303266\charrsid6303266 B}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid6303266 e}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid4481779 ddall v}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578  }{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid4481779 Maitland}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  (1881) 17 Ch. D.174
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 C}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6303266 on}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 s }{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid4481779 Moon and Ors v Atherton}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  [197}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 2] 3 All ER 145}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12590570 C}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6303266 on}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 s }{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid4481779 Stooke v Taylor}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  (1880) 5 Q.B.D. 569}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 17 November, 2000.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 
\par }\pard \qc \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid4481779 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid4481779 RULING}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid4481779 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid10358578 
\par }{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid4481779 Prakash}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid14826911\charrsid4481779 , J}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid4481779 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par By summons dated 8}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 /}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 06}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 /}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 00 the 2nd Defendant is seeking the following:}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid4481779 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid8803097 (}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 i)}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
An Order to strike out the Statement of Claim against the 2nd Defendant on the basis that there is no cause of action against the 2nd Defendant.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid4481779 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid8803097 (}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 ii)}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 An order that leave be granted to the 2nd Defendant to file a counter-claim against Napolioni Kurucake Ra
tumaiyale and Atunaisa Naulunivonu both of Waya Island}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6303266  and members of the }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6303266\charrsid10238061 Mataq}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid10238061 ali Vunabuevu.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid4481779 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 An affidavit in support has been filed in relation to the second order sought.}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2952827\charrsid8803097 Striking Out (O}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8803097 . 18 r. 18)
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
It is clear from the authorities that the Court's jurisdiction to strike out on the grounds of no reasonable cause of action is to be used sparingly and only where a cause of action is obviously unsustainable. It was not enough to argue}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 that a case is weak and unlikely to succeed, it must be shown that no cause of action exists (}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3944474 A-G v Shiu}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126  Prasad Halka}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12737804  [}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779 1972}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12737804 ]}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779  18 FLR 210}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid7167027 ; }{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid7167027 B}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7167027 avadra v Attorney-General}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7167027  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid12001218 [}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7167027 1987] 3}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12001218  P}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7167027 LR 95. The principles applicable were succinctly dealt by Justice Kirby in }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4481779\charrsid7167027 Lo}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7167027 ndon v Commonwealth}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7167027  }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid10358578 [No 2]}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid7167027  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7167027 70 ALJR 541 at 544 - 545. Th}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid7167027 
ese are worth repeating in full:}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid222324 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 1.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 It is }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
a serious matter to deprive a person of access to the courts of law for it is there that the rule of law is upheld, including against Government and other powerful interests. This is why relief,}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 whether under O 26 r 18 or in the inherent jurisdiction of the Court, is rarely and sparingly provided (}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 
General Street Industries Inc v Commissioner for Railways (NSW) }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 (1964) 112 CLR 125 at 128f; }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 
Dyson v Attorney-General}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  [1911] 1 KB 410 at 418).}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid222324 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 2.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 To secure such relief, the party seeking it must show that it is clear, on}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  the face of the opponent's do}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 cuments, that the opponent lacks a reasonable cause of action }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid11733234 (}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Munnings v Australian}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid1141126  }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 
Government Solicitor}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578  (1994) 68 ALJR 169 at 171}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 f, per Dawson J.) or is advancing a claim that is clearly frivolous or vexatious; (}
{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Dey v. Victorian Railways Commissioners}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  (1949) 78 CLR 62 at 91).}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid222324 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 3.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 An }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6050912 opinion of the Court that a cas}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
e appears weak and such that it is unlikely to succeed is not alone, sufficient to warrant summary termination. (}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Coe v The Commonwealth}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  (1979) 53 ALJ}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 R 403;}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 (1992) 30 NSWLR 1 at 5-7). Even a weak case is entitled to t}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6050912 he time of a court. Experience }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12001218 r}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578\charrsid12001218 e}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid12001218 aches}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  that the concentration of attention, elaborated evidence and argument and extended time for reflection will sometimes turn an apparently unpromising caus}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 e into a successful judgment.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid222324 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061 4. Summary reli}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid5441061 
ef of the kind provided for by O}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061  26, r }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061  PAGE }}{\fldrslt {
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061 18}}}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061 , for absence}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid5441061  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061 of a reasonable cause of action, is not a substitute for proceeding by way of demurrer. (}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061 Coe v The Commonwealth}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid5441061  (1979) 53 ALJR 403 at 409). If there is a serious legal question to be determined}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
, it should ordinarily be determined at a trial for the proof o
f facts may sometimes assist the judicial mind to understand and apply the law that is invoked and to do so in circumstances more conducive to deciding a real case involving actual litigants rather than one determin}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 ed on imagined or assumed facts.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid222324 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 5.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
If notwithstanding the defects of pleadings, it appears that a party may have a reasonable cause of action which it has failed to put in proper form, a court will ordinarily allow that party to reframe its pleadings. (}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Church of Scientology v Woodward}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  (1980) 154 CLR 25 at 79). A qu}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid14892789 estion has arise}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 n}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid14892789  as to whether O}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  26 r 18 applies only part of a pleading. (}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Northern Land Council v The Commonwealth}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  (1986) 161 CLR 1 at 8). However, it is unnecessary in this case to consider that question because the Commonwealth's attack was upon the entirety of Mr. Lindon's statement of claim; and

\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid222324 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 6.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 The guiding principle is, as stated in }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 O}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
 26, r 18(2), doing what is just. If it is clear that proceedings within the concept of the pleading under scrutiny are doomed to fail, the Court should dismiss the action to protect the defendant from being further}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 troubled, to save the plaintiff from further costs and}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 disappointment and to relieve the Court of the burden of further}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 wasted time which could be devoted to the determination of claims which have legal merit.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid222324 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 The above was cited with approval by my brother Justice Byrne in }{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid14942293 Ratu Epeli Kanakana and 10 O}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 rs v The Attorney General and NLTB}{
\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid222324  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 (Civil Action }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 HBC0}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid6383297 1}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid6383297 16}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid9728073  of }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 1995).
\par 
\par It is clear from the Plaintiff}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10358578 '}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
s statement of claim that the substance of its argument revolves around Section 9 of the NLT Act. It claims that "... the first Defendant is prohibited under Section 9 of the Native Land Trust Act from leasing out the land if the members of the Mataqali a
re in beneficial occupation}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
of the land and if the land is required by the Mataqali or its members during the currency of the proposed lease" (para 4). The plaintiff further claims that i}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 n breach of its said duty the 1}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 st Defendant leased the said land to the 2nd Defendant (para 6). The substantive relief it is seeking is that Native Lease 24527 issued}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
by NLTB to European Octopus Limited and transferred to the 2nd Defendant was issued contrary to Section 9 of the NLT Act and is null and void and be quashed forthwith.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
If the Court were to find that the NLTB issued the subject lease contrary to Section 9, what would be the effect on the 2nd Defendant? Under Section 5(c) of the Land Transfer Act (Cap 131) all leases of native land granted pursuant to the provisi
ons of the Native Land Trust Act are subject to it. As the Counsel for the 2nd Defendant has argued the Plaintiffs are not alleging fraud against the 2}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid10451950 nd}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 Defendant. As such under Sections 39 and 40 of the Land Transfer Act the 2nd Defendant's title is indefeasible. It was not}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid15734352  required to enquire whether the}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  NLTB fulfilled its obligations}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2978358 
 under Section 9 or any other of}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  its statutory obligations.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7146201 If the NLTB breached its duty under Section 9, then the Plaintiff could sue the Board for breach of its statutory duties and claim damages. (see }{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7146201 Meli Kaliavu & Others v NLTB}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7146201  Civil Actio}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid7146201 
n 107 of 1954; }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid7146201 Neumi Naqura v NLT}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7146201 B, Native Lands Commission and Lakomai Island Resort Ltd}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7146201 . Civil Action 375 of 1991); and }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7146201 Wa}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid222324\charrsid7146201 i}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7146201 sake Ratu}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126  & another v Native Land Development Corporation and NLTB}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  [Supreme Court 1987 (Cullinan J) 27 February].}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 In }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Neumi Naqura's}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
 case, Judge Fatiaki had stated that there was no legal duty on the NL
TB to consult native owners in the exercise of its powers under Sections 8 and 9 of the Native Lands Trust Act. While the case concerned the de-reservations of native land the issue remains the NLTB's statutory duties and the consequence of its breach. Mo
re to the point Judge Fatiaki had stated:}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid16542098 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
"It might be that the Plaintiffs' Mataqali as the registered native owners of the subject land could maintain an action against the NLTB for breach of its statutory duty or of its trusteeship in de-reserving their 
native reserves but that is a separate issue which does not in my view entitle the mataqali to also challenge the v}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6434611 alidity of any lease of such de}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 reserved land which the NLTB has consented to or granted in terms of its exclusive powers under the Native Land Trust Act" (p 7).}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 

\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid16542098 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 Plaintif}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 f}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 '}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 s
 counsel argues that if the NLTB acted outside its statute, it is ultra vires and the lease could be declared null and void. This does not appear likely given the provisions of the Land Transfer Act and the NLT Act. Even if Plaintif}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 f}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 '}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 s counsels argument was valid then both the Plaintiff and the 2nd Defendant w
}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 ould have actions against the 1}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
st Defendant, the NLTB. The 2nd Defendant cannot be liable to the Plaintiff if NLTB has breached its statutory duties. In my view the Plaintiffs have no reasonable cause of action against the 2nd Defendant.}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid6434611 Leave to file Counterclaim against Plaintiff and another (O 15 r 4)
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 The 2nd Defendant is also seeking leave}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  for an order to file a counter-}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 claim against the Plaintiff Napolioni Kurucake Ratumaiyale and one Atunaisa Na
ulunivonu. Both are from Waya Island and members of the Mataqali Vunabuevu. An affidavit has been filed in support.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6434611 O 15 r 3}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
(1) states: "Where a defendant to an action who makes a counterclaim against the plaintiff alleges that any other person (whether o
r not a party to the action) is liable to him along with the plaintiff in respect of the subject matter of the counterclaim, or claims against such other person any relief relating to or connected with the original subject matter of the action, then subje
ct to rule 5(2), he may join that other person as a}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967  party against whom the counter}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 claim is made".}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 According to }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 Moon and Others v Atherton}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid8133966 
 [1972] }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 3 All ER 145, Napolioni Kurucake Ratumaiyale is a full party to the action. The original subject matter is the basis of the 2nd Defendant}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 '}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 s counterclaim. According to the Supreme Court Practice (1997 edition) p. 191 "The defendant}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 '}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 s counterclaim need not be an action of the same nature as the original action" (per Fry J in }{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 Beddall v Maitland}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 
 (1881) 17 Ch D.174 p 181) or even analogous thereto. A "claim founded on tort may be opposed to one found on contract, or vice versa" (per Cockbu}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid8133966 rn}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966  C.J. in }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 Stooke v Taylor}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6434611  (1880 5 Q.B}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid8133966 .D. 569 p 579). But if a third person is added as a co-defendant to the counterclaim against}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3694956 
 the plaintiff the relief must relate to or be connected with}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
 the subject-matter of the original action". It is clear from the affidavit filed and the proposed counterclaim that the relief is related to or connected with the subject matter of the Plaintiff}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 '}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 s claim.
\par 
\par The Court has already ruled that the Plaintiff does not have a cause of action against the 2nd Defendant. However, the 2nd Defendant can still maintain}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  }{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 a counterclaim against the Plaintiff and another. As the Supreme Court Practice s}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 tates}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6434611 :}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 -}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126\charrsid3026467 
\par }\pard \ql \li720\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin720\itap0\pararsid16542098 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3019404 To what extent a counterclaim is an independent action -}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3019404 A counterclaim is substantially}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  a cross-action, not merely a 
}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2434751 defence to the plaintiff}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 '}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid2434751 s claim.}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  It must be of such a nature that the Court would ha}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 ve jurisdiction to entertain}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6369137 ment}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  it as a separate action (}{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6369137 Bow Macl}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 achlan & Co v The Camosun}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid16542098  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 [19}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6369137 0}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 9] A.C. 597; }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid7541038 Williams v Agius}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  [1914] A.C}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 .}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
 522), "A counterclaim is to be treated, for all purposes for which justice requires it to be so treated, as a}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6960040 n independent action" (per Bowen}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  L.J., in }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Amon v }{\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid4850025\charrsid1141126 Bobbitt}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467  22 Q}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 .}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 B.D. 543, p.548). If a}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 fter the defendant has pleaded}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid6369137  counterclaim}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
, the action of the plaintiff is for any reason stayed, discontinued or dismissed, the counterclaim may nevertheless be proceeded with (para. (3)). Thus, where the plaintiff}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 '}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 s claim was held to be frivolous, the Court still granted the defendant the relief prayed for by his counterclaim (}{
\b\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid1141126 Adams v Adams}{\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid16542098  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 (1892) 45 Ch. D. 426; [}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 1892] 1 Ch.}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 369).
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid3026467 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
\par It is clear from a consideration of the rules that the 2nd Defendant can file a counter-claim ag}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid1141126 a}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
inst Napolioni Kurucake Ratumaiyale and Atunaisa Naulunivonu. The end result is that the Court grants both the Orders sought in}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467  }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 
the 2nd Defendant}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16524967 '}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 s summons dated 08}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid15206308 /}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 06}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid15206308 /}{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid3026467 2000. Costs are in the cause.}{
\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467 
\par }{\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid1141126 {\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid16542098 Application of}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098\charrsid16542098 
 second defendant granted.}{\i\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid16542098 
\par }\pard \ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid12862804 {\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid12862804 
\par }\pard \qr \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\adjustright\rin0\lin0\itap0\pararsid1523209 {\b\fs24\lang2057\langfe1033\langnp2057\insrsid3026467\charrsid12862804 Marie Chan
\par }}